محمود بن محمد و ابو نصر حسن بن على قمى و حسن بن محمد بن عاصم محدث كوفى كه مورد اعتماد و وثوق بود ، در بغداد سكونت داشت و كتابهاى متعددى در نجوم دارد . « 1 » و حسن بن سهل بن نوبخت كه كتاب الانوار از اوست . « 2 » اما آثار آنها در رصد و زيجها و علوم ديگر بسيار است از جمله : رصد ابو حنيفه دينورى ، كتاب الرصد على بطليموس تأليف ابو محمد حسن بن موسى نوبختى ، زيج ابن الاعلم يعنى شريف ابو القاسم على بن ابو الحسن علوى حسينى ، معروف به ابن الاعلم ، رصد ابو ريحان بيرونى كه زيج علايى و زيج مسعودى هم از اوست . زيج شاهى از حكيم فلكى اوحد الدّين على بن اسحاق ابيوردى كه تخلص شعرى او انورى بود . رصد مراغه از نصير الدّين طوسى كه رصد ايلخانى هم از اوست و غير از اين دو رصد نيز دارد . زيج علايى از نظام الدّين حسن بن محمد بن الحسن قمى نيشابورى ، معروف به نظام اعرج . رصد الغ بيگ كه دانشمند شيعى غياث الدّين جمشيد كاشانى با كمك صلاح الدّين قاضىزادهء رومى و قوشچى آن را تهيه كرد . زيج محمد شاهى كه آن را محمد شاه غازى هندى كه در سال 1161 هجرى وفات كرد فراهم ساخته است . اين زيج فارسى است و در شاه‌جهان‌آباد به تاريخ روز دوشنبه اول ماه ربيع الاول سال 1140 با نظارت سيد نعمت اللّه جزائرى ، متوفى به سال 1159 هجرى تكميل يافت . زيج اصفهان در رصد ستارگان و احكام نجوم به فارسى ، تأليف سيد محمد باقر بن محمد حسن بن بديع الزمان حسينى اصفهانى فلكى مشهور . « 3 » اين‌ها كه نام برديم غير از زيجها و رصدهايى است كه در مورد معرفى فلك‌شناسان شيعه در صفحات گذشته شرح داده‌ايم . ما در نظر نداريم آمار تأليفات علماى شيعه را در علوم فلكى تهيه كنيم زيرا اين كار بسيار سخت و پرمشقت است ، بلكه با اشاره به اعداد درشت شگفت‌انگيزى از مؤلفات شيعه كه شيخ آقا بزرگ تهرانى در كتاب خود به نام الذريعة در باب ارصاد و زيجها و اختيارات و رصد و غيره آورده است اكتفا مىكنيم . و اگر تشيع هريك از اين‌ها كه عبارتند از : كمال الدّين ابو سعيد عبد الرحمن بن احمد بن يونس عدنى ، منجم فاطميان در مصر و ابو الحسين عبد الرحمن بن عمر بن سهل بن صوفى رازى ، ثابت شود ، چنان كه تهرانى در كتاب الذريعة دومى را به نام ابو على الحسن بن ابو الحسين عبد الرحمن بن عمر صوفى ، متوفى در سال 374 هجرى ياد كرده ، و معتقد به شيعه بودن اوست ، « 4 »

--> ( 1 ) - بحار الانوار ، ج 14 ، باب نجوم . ( 2 ) - الفهرست ، ص 385 ، شرح حال غالب كسانى را كه نام برديم در قسمت دوم كتاب نوشته‌ايم . ( 3 ) - الذريعة ، ج 4 ، ص 399 - 401 ( 4 ) - تهرانى مؤلفات او را هم ياد كرده است كه قفطى آن تأليفات را به پدر ابو على ، يعنى ابو الحسين نسبت داده است .